Enerji İzleme Çözümleri
Elektrik, doğal gaz, ısı ve basınçlı hava tüketimini makine bazında ölçün, karşılaştırın ve azaltın
Bir işletmede hangi bölümün, hangi hattın ya da hangi makinenin ne kadar enerji harcadığını bilmek; üretim maliyetini doğru hesaplamanın ve verimliliği artırmanın ilk adımıdır. Fatura size yalnızca toplam tutarı söyler, enerji izleme sistemi ise bu tutarın nereden geldiğini gösterir.
Tesisinizdeki sayaç ve analizörlerden gelen veriler tek bir yazılımda toplanır; saatlik, günlük, vardiyalık, haftalık, aylık ve yıllık olarak kayıt altına alınır. Dönemler, bölümler ve makineler birbiriyle karşılaştırıldığında gözden kaçan kayıplar ortaya çıkar ve yapılacak iyileştirmeler için ölçülebilir bir başlangıç noktası oluşur.
Enerji izleme, tesiste kullanılan tüm enerji türlerinin sürekli ve otomatik olarak ölçülmesi, kaydedilmesi ve yorumlanabilir bilgiye dönüştürülmesidir. Sayaçları elle okuyup tabloya işlemek yerine veriler gerçek zamanlı olarak merkezi bir sisteme akar ve herkes aynı güncel bilgiye bakar.
Ölçülen tüketimler hem üretim proseslerinin maliyet analizinde hem de verimlilik hesaplarında yol gösterici olur. Hangi ürünün gerçekte ne kadara mal olduğu, hangi yatırımın öncelikli olduğu bu verilerle netleşir.
Kurulabilecek izleme sistemleri
Sistem
Neler ölçülür?
Elektrik tüketimi izleme
Aktif ve reaktif enerji, güç, akım, gerilim, güç faktörü ve enerji kalitesi
Doğal gaz tüketimi izleme
Anlık debi (m³/h), toplam tüketim; kazan, fırın ve brülör bazında kullanım
Sıcak su hatları ısı tüketimi izleme
Kalorimetre ile debi, gidiş ve dönüş sıcaklığı, çekilen ısı enerjisi (kWh)
Basınçlı hava tüketimi izleme
Debi, hat basıncı, kompresör çalışma süreleri ve kaçaklardan kaynaklanan tüketim
İhtiyaca göre su, buhar ve azot gibi diğer yardımcı işletme tüketimleri de aynı sisteme eklenebilir.
Kablosuz çözümlerle hızlı kurulum
Enerji izleme genellikle her makineye veya panoya bir enerji analizörü takılarak yapılır. Klasik yöntemde bu analizörlerin her biri kablolu bir haberleşme hattıyla toplama noktasına bağlanır; büyük bir fabrikada bu, uzun kablo güzergâhları, kanal işçiliği ve uzayan montaj süresi anlamına gelir.
Kablosuz çözümlerimiz sayesinde fabrikanızda enerji izlemeyi çok daha hızlı uygulayabiliriz. Analizör ve sayaçlardan alınan veriler kablosuz ağ üzerinden toplanır; sisteme yeni bir makine eklemek, bir cihaz takıp tanımlamak kadar kolaylaşır.
Kablo çekme ve kanal maliyeti en aza iner
Kurulum süresi belirgin şekilde kısalır
Devreye alma çoğu zaman üretimi durdurmadan yapılabilir
Tesiste zaten bulunan sayaç ve analizörler de sisteme dahil edilebilir
Kablolu ve kablosuz yapılar aynı projede birlikte kullanılabilir. Tesisin yerleşimine ve mevcut altyapıya göre en uygun yapı birlikte belirlenir.
Enerji izleme sistemi nasıl çalışır?
Sistem, sahadaki ölçüm cihazından kullanıcının ekranına uzanan katmanlı bir yapıya sahiptir. Her katman bir öncekinden aldığı veriyi işleyip bir sonrakine aktarır.
Saha: Enerji analizörleri, gaz sayaçları, kalorimetreler ve debimetreler tüketimi ölçer.
Veri toplama: PLC, RTU veya kablosuz gateway'ler cihazları belirli aralıklarla okur ve veriyi merkeze iletir.
Merkez: SCADA yazılımı verileri anlık gösterir, sınırları denetler ve tüm değerleri veri tabanına kaydeder.
Kullanıcı: Raporlar, alarmlar ve analizler web tarayıcısı veya mobil cihaz üzerinden ilgili kişilere ulaşır.
Ölçülen değerler saniyeler içinde ekrana gelir. Enerji sorumlusu ve operatör, tesisin o anki durumunu sahaya gitmeden görür; bir kazanın ya da hattın beklenenden fazla çektiği anında fark edilir.
Anlık güç (kW)
Akım (A)
Gerilim (V)
Aktif enerji (kWh)
Reaktif enerji (kVArh)
Cos φ
Frekans (Hz)
Debi (m³/h)
Anlık ve toplam tüketim
Ölçüm noktası
Anlık
Bugün toplam
Kazan 1
42,6 m³/h
4.820 kWh
Boyahane fırını
128,4 kW
2.315 kWh
Kompresör hattı
7,8 m³/dk
1.140 kWh
Kalorimetre
Gidiş 82 °C, dönüş 64 °C
3.260 kWh
Tablodaki değerler örnektir; ekranlar tesisinizdeki ölçüm noktalarına göre hazırlanır.
Enerji analizi
Kaydedilen veriler asıl değerini zaman içinde gösterir. Aynı gün, aynı vardiya veya aynı ay farklı dönemlerle yan yana konduğunda tüketimdeki değişimler ve bunların nedenleri görünür hale gelir.
Saatlik, günlük, vardiyalık, haftalık, aylık ve yıllık tüketim
Tüketim trendleri ve dönem karşılaştırmaları
Pik tüketim anları ve bu anlarda çalışan ekipmanlar
Baz yük analizi: üretim yokken bile çekilen enerji
Bölüm, hat ve makine bazlı tüketim dağılımı
Üretim saatleri
Mesai dışı
Baz yük
Gece ve hafta sonu baz yükünün yüksek çıkması çoğu zaman kapatılmayan ekipmanlara, kaçaklara veya gereksiz çalışan yardımcı sistemlere işaret eder.
Enerji kalitesi izleme
Enerjinin miktarı kadar kalitesi de önemlidir. Kötü enerji kalitesi motor ve sürücülerde ısınmaya, hassas cihazlarda arızaya, kompanzasyon sisteminde sorunlara ve beklenmedik duruşlara yol açar. Sürekli izleme, bu sorunların kaynağını arıza büyümeden bulmayı sağlar.
Parametre
Neden izlenir?
Gerilim ve akım
Aşırı yüklenmelerin ve dengesiz yüklerin tespiti
Frekans
Şebeke veya jeneratör beslemesinin kararlılığı
Harmonikler (THD)
Sürücü ve doğrultucuların şebekeye etkisi, ek ısınma ve kayıplar
Güç faktörü
Reaktif enerji cezası riskinin önceden görülmesi
Faz dengesizliği
Motorlarda verim kaybı ve kısalan ekipman ömrü
Gerilim düşümü ve yükselmesi
Ani duruşların ve cihaz arızalarının kaynağının bulunması
Enerji izlemenin cevap verdiği en değerli soru şudur: Hangi makine ne kadar enerji tüketiyor? Toplam fatura bu soruyu cevaplayamaz; makine bazlı ölçüm ise tüketimi gerçek sahibine bağlar.
Makine bazlı tüketim
Üretim hattı bazlı tüketim
Bölüm ve bina bazlı tüketim
Ürün başına enerji tüketimi
Üretim verileriyle birleştirildiğinde aynı ürünü üreten iki hattın enerji performansı karşılaştırılabilir. Benzer işi daha fazla enerjiyle yapan ekipman kolayca ayırt edilir ve bakım ya da yenileme kararları ölçüme dayanır.
Enerji performans göstergeleri (KPI)
Ham tüketim rakamları tek başına yanıltıcı olabilir; üretim arttığında tüketimin artması doğaldır. Bu yüzden enerji, üretilen miktarla ilişkilendirilerek takip edilir.
Gösterge
Ne anlatır?
kWh / adet
Bir parçanın üretimi için harcanan elektrik enerjisi
kWh / ton
Ağırlık bazlı üretimde birim enerji yoğunluğu
m³ doğal gaz / ton
Fırın ve kazanlarda ısıl verimin takibi
Enerji maliyeti / ürün
Ürün maliyetinin içindeki gerçek enerji payı
Pik güç (kW)
Sözleşme gücü ve tarife açısından en kritik an
Baz yük oranı (%)
Üretim yokken harcanan enerjinin toplama oranı
Toplam enerji tüketimi
Dönemsel hedeflere göre genel performans
Sayaç okuma, fatura kontrolü ve maliyet analizi
Sistem tüm sayaçları otomatik olarak okur ve tüketimleri belirlediğiniz zaman dilimlerine göre hesaplar. Bölüm sayaçlarının toplamı, elektrik dağıtım şirketinin ya da gaz tedarikçisinin faturasıyla karşılaştırılarak haftalık ve aylık olarak izlenir.
Bu karşılaştırma sayesinde her bölümün tüketimi net olarak ortaya çıkar ve maliyetler doğru merkezlere dağıtılır. Ana sayaç ile alt sayaçlar arasındaki farklar kayıplara veya ölçülmeyen tüketimlere işaret eder. Fatura ile ölçüm arasındaki farklar ise hatalı hesaplanmış enerji faturalarını fark etme imkânı verir.
Maliyet ve tarife analizi
kWh birim maliyeti ve tüketim maliyeti
Tek zamanlı ve çok zamanlı tarifeye göre hesaplama
Gündüz, puant ve gece tüketimlerinin ayrıştırılması
Sistem tanımlanan sınırları sürekli denetler; bir sorun oluştuğunda ay sonundaki faturayı beklemeden haber verir.
Planlanan değerin üzerine çıkan tüketim
Güç limiti (demand) aşımı
Düşük güç faktörü ve reaktif ceza riski
Enerji kalitesi problemleri
Sayaç ve haberleşme arızaları
Mesai dışında devam eden tüketim
Kritik durumlarda ekran alarmına ek olarak e-posta, SMS veya mobil bildirim ile ilgili kişiye ulaşılır.
Raporlama
Raporlar, verinin karar vericiye ulaştığı yerdir. Hazır şablonlar kullanılabildiği gibi işletmenizin takip ettiği göstergelere göre özel raporlar da hazırlanır.
ISO 50001 enerji yönetim sistemi çalışmalarında ihtiyaç duyulan ölçüm ve kayıt verileri de bu raporlardan alınabilir.
Yapay zeka destekli enerji analizi
Yapay zeka, tesisin normal tüketim davranışını geçmiş verilerden öğrenir. Bu davranıştan sapmaları tespit ederek olası kayıpları ve tasarruf fırsatlarını, sorun büyümeden önce belirler.
Anormal tüketimlerin otomatik tespiti
Tüketim ve fatura tahmini
Tüketimin üretim miktarı, vardiya ve hava durumu ile ilişkilendirilmesi
Amaç yalnızca "ne kadar tüketiyoruz?" sorusuna cevap vermek değildir. Asıl sorular şunlardır: Nerede tüketiyoruz, neden tüketiyoruz ve nasıl azaltabiliriz?
Sahada sık ortaya çıkan kayıplar
Mesai dışında çalışmaya devam eden ekipmanlar
Basınçlı hava kaçakları
Gereksiz çalışan pompa ve fanlar
Verimsiz fırın ve ısıtma sistemleri
Ürün başına yüksek enerji harcayan hatlar
Optimizasyon adımları
Gereksiz çalışan ekipmanların durdurulması
Pik yükün zamana yayılması
Reaktif enerji ve kompanzasyonun takibi
Verimsiz ekipmanlar için yenileme önceliği
Tasarruf potansiyelinin ölçülerek hesaplanması
SCADA ile entegrasyon
Enerji izleme sistemi mevcut otomasyon altyapınızla birlikte çalışır. Sahadaki PLC'ler, endüstriyel sayaçlar ve analizörler yaygın endüstriyel protokoller üzerinden sisteme bağlanır.
Modbus RTU
Modbus TCP
OPC UA
MQTT
Profinet
DNP3
IEC 60870-5-104
IEC 61850
PLC
Endüstriyel sayaçlar
Enerji verileri mevcut SCADA sisteminize eklenebilir ya da ATLAS SCADA ile bağımsız bir enerji izleme uygulaması olarak kurulabilir. Toplanan veriler MES, ERP ve raporlama sistemlerine de aktarılabilir.
Trafo merkezi izleme
Enerji izleme yalnızca fabrika içiyle sınırlı değildir. Yüksek gerilimden beslenen tesislerde, OSB dağıtım merkezlerinde, rüzgar ve güneş santrallerinin şebeke bağlantı noktalarında ve TEİAŞ trafo merkezlerinde şalt sahasındaki her fiderin durumu ve ölçümleri SCADA üzerinden anlık olarak takip edilir.
Burada ölçüm, sayaçtan değil doğrudan koruma rölelerinden ve fider kontrol ünitelerinden gelir. Bu cihazlar istasyon ağ geçidinde toplanır, standart protokollere çevrilir ve kontrol odasındaki SCADA ekranına, gerekirse üst yük dağıtım merkezine aktarılır.
Kontrol odasındaki SCADA bilgisayarından şalt sahasındaki röle ve ölçü cihazlarına uzanan haberleşme yapısı
IEC 60870-5-104 (TCP/IP)
IEC 61850 MMS
IEC 60870-5-103 (Seri)
Modbus RTU / TCP
GPS zaman senkronizasyonu
Akım/gerilim ve kontak kablajı
Ekranda neler izlenir?
Bara gerilimleri (kV)
Fider aktif ve reaktif gücü
Faz akımları
Kesici ve ayırıcı konumları
Yakın / uzak kumanda konumu
Trafo kademe konumu
Trafo yağ ve sargı sıcaklığı
Röle açma ve arıza sinyalleri
DC batarya ve redresör durumu
Katman
Görevi
1. SCADA bilgisayarı
Tek hat şeması üzerinde canlı izleme, uzaktan manevra, alarm ve olay kayıtları, ölçüm arşivi
2. Yedekli ağ geçidi
Saha verilerini toplar, protokol çevirir, GPS ile zaman damgası basar; A/B üniteden biri devre dışı kalırsa diğeri devralır
3. Saha cihazları (röle ve ölçü)
Koruma röleleri, fider kontrol üniteleri, eski tip röleler ve enerji analizörleri
İzlemenin ötesinde: arıza ve koruma analizi
IEC 61850 üzerinden röle ve kontrol ünitelerinin anlık takibi
COMTRADE arıza kayıtlarının incelenerek arızanın nerede ve nasıl oluştuğunun bulunması
Röleler arası koruma koordinasyonunun değerlendirilmesi
Ölçülen şebeke verilerine göre röle ayar önerilerinin hazırlanması
Toplanan verilerin IEC 60870-5-104/101 ile üst merkezlere gönderilmesi
TEİAŞ trafo merkezlerinde IEC 61850, IEC 60870-5-101/104, DNP3 ve Modbus Seri/TCP haberleşmesiyle çalışan SCADA uygulamalarında, keşiften devreye almaya kadar hizmet veriyoruz.
Birden fazla tesis veya bina tek bir merkezden izlenebilir. Veriler hiyerarşik bir yapıda düzenlenir; en üstteki tesis toplamından tek bir sayaca kadar inilebilir.
Tesis
→
Bölüm
→
Hat
→
Makine
→
Sayaç
Her yerden erişim
Ekranlara bilgisayar, tablet ve telefondan web tarayıcısı üzerinden ulaşılır. Uzaktan erişim kullanıcı yetkilerine bağlıdır; her kullanıcı yalnızca sorumlu olduğu bölümleri görür.
Enerji izleme sistemine yapılan harcama, sağladığı tasarruflarla geri kazanılır; bu süreye geri ödeme (amortisman) süresi denir. Sistem önce tüketimleri görünür kılar, ardından tespit edilen anormal tüketimler giderildikçe enerji faturaları düşer.
Kalem
Örnek tutar
Sistem yatırımı
1.000.000 TL
Yıllık enerji tasarrufu
700.000 TL
Bakım ve işletme kazançları
300.000 TL
Toplam yıllık kazanç
≈ 1.000.000 TL
Geri ödeme süresi
≈ 1 yıl
Rakamlar örnek amaçlıdır; gerçek süre tesisin büyüklüğüne, enerji yoğunluğuna ve bulunan kayıplara göre değişir. Pratikte en büyük kazanç, daha önce ölçülemeyen kayıpların görünür hale gelmesinden gelir. Yalnızca basınçlı hava kaçaklarının giderilmesi bile yatırımın önemli bir kısmını karşılayabilir.
YOM LAB enerji izleme çözümü
Ölç
→
Topla
→
İzle
→
Analiz et
→
Alarm ver
→
Raporla
→
Optimize et
YOM LAB enerji izleme çözümleri; elektrik ve diğer enerji kaynaklarını gerçek zamanlı izler, analiz eder ve yapay zeka desteğiyle değerlendirir. Böylece işletmeler enerji maliyetlerini ve kayıplarını azaltırken üretim kararlarını ölçüme dayanarak verir.
Projeye nasıl başlıyoruz?
Keşif: Tesis gezilir, enerji akışı ve ölçüm noktaları belirlenir.
Donanım seçimi: Analizör, sayaç, kalorimetre ve kablosuz ağ yapısı planlanır.
Yazılım: Ekranlar, alarmlar, KPI'lar ve raporlar işletmenize göre hazırlanır.
Devreye alma ve destek: Sistem çalıştırılır, kullanıcı eğitimi verilir ve sonrasında destek sağlanır.
Enerjinizin nereye gittiğini birlikte görelim
Tesisinizin yapısını ve hedeflerinizi konuşalım; size uygun ölçüm noktalarını ve kurulum yöntemini birlikte belirleyelim.